Çocuklarda Göz Sağlığı

göz-hastaliklariÇocuklarda Göz Hastalıkları
Çocuklarda en sık görülen göz hastalıkları;
görme kusurları (miyop, hipermetrop, astigmat), şaşılık, göz tembelliği, doğumsal katarakt, doğumsal glokom (göz tansiyonu) ve gözyaşı kanalı tıkanıklığıdır. Aile, çocukta herhangi bir göz rahatsızlığından şüpheleniyorsa hemen bir göz doktoruna başvurmalı, bebeğin belirli bir aya veya yaşa gelmesi beklenmemelidir. Erken yaşlarda ortayaçıkan küçük sorunlar bile, ileride telafisi güç görme eksikliklerine sebep olabilir. Çocukta görme tembelliği oluşmaması içinzaman kritik önem taşır ve tedavide gecikilmemesi gerekir.

Çocuklarda görme bozukluğu belirtileri
göz-hastaliklariBebekte şaşılık olağan karşılanmaması ve şüphelenildiğinde mutlaka araştırılması gereken çok önemli bir sorundur. Doğumdan sonra ilk birkaç ay içinde görülebilecek anlık ve çok kısa süreli bakış dengesizlikleri haricinde gözdeki hiçbir kayma hiçbir yaş dönemi için doğal ve olağan kabul edilemez. Bilakis erken başlayan, hatta doğumdan itibaren var olan şaşılıklar sonradan başlayanlara göre ileride çok daha ağır ve ciddi görme sorunları yaratır. Bu bakımdan gözünde kaymadan şüphelenilen bir bebek veya çocukta sorunun çözümü için vakit kaybedilmemeli, “nasıl olsa geçer” düşüncesi ile beklenilmemelidir.

Görme, doğum anında tam anlamıyla gelişmiş bir duyu değildir. Ayrıca görme, sadece gözlerde gerçekleşmez, beyinde de gözle ilgili bölgelerin gelişmesi gerekir. Görmenin gelişmesi için doğumdan hemen sonra her iki gözün faaliyete geçmesi ile beyne gönderilen düzgün ve kaliteli görüntünün beyindeki hücreleri uyarıcı etkisi gereklidir. Bu mümkün olmadığı zaman beyindeki hücre gruplarından bir kısmı gelişemez ve ambliop (göz tembelliği) olarak bilinen kalıcı görme eksikliği ortaya çıkar. Bu durumun tedavisi, beynin gelişme sürecinin sonuna kadar, yani yaklaşık olarak 10-12 yaşına kadar mümkündür. Ayrıca bu yaş dönemi içinde de tedaviye ne kadar erken başlanırsa alınacak sonuç o kadar iyi olacaktir.

Çocuklarda göz tembelliğine neden olan başlıca 3 faktör vardır
göz-tembelligiBunlar gözün görüntü almasını engelleyen her türlü doğumsal göz hastalığı, şaşılık ve ileri dereceli kırılma kusurlarıdır (hipermetropi, miyopi, astigmatizm gibi). Bu faktörlerden bazıları çok bariz bazı belirtilerle kendini gösterirken, bazıları ise uzun yıllar hiçbir belirti vermeyebilir. Bunda özellikle çocukların algıladıkları görme eksikliğini sözle ifade edememeleri etkendir. Örneğin bir doğumsal katarakt çoğu zaman göz bebeğinde beyaz-gri bir bulanıklık olarak farkedilebilirken yüksek dereceli bir hipermetropi gözde bir kaymaya sebep olmadığı sürece hiç farkedilmeyebilir. Özellikle iki gözün birden değil de sadece tek bir gözün yüksek dereceli bir kırılma kusuru olması hem aile tarafından farkedilme açısından en zor, hem de göz tembelliği gelişmesi açısından en ciddi nedenlerden birini oluşturur.

Genellikle gözünde çocuklarda gözlerini kısarak bakma, sürekli kırpıştırma, gözlerini sürekli ovuşturma, özellikle parlak ışıklı ortamlarda bir gözünü kapatarak bakma, nesnelere düz olarak değil de başını sağa veya sola çevirerek veya boynunu sağ veya sol omuzuna eğerek bakma gibi belirtiler gözde bir sorun olduğunun işaretleridir. Televizyonu çok yakından izleme veya kitaba çok yakından bakma gibi alışkanlıklar ise bir göz bozukluğu belirtisi olabileceği gibi, bazen normal çocuklarda da görülebilmektedir.

Gözde kayma, yani şaşılık olması ise dikkatli bir gözlemle farkedilebilir bir sorun olmasına karşın çoğu zaman yanlış bir düşünce ile belli bir yaşa kadar normal kabul edilen bir durum olarak değerlendirilerek hekime başvurmada ve tedaviye başlamada gecikmeler olabilmekte ve bu yüzden ileride telafisi çok zor ciddi görme kayıpları oluşabilmektedir.

Bütün bu sorunların önemli bir kısmının aile tarafından farkedilmesindeki zorluklar nedeniyle her normal ve sağlıklı çocukta okul öncesi çağda göz kontrolu mutlaka yapılmalıdır. İdeal şartlarda hiçbir aşikar tıbbi sorunu olmayan sağlıklı çocuklarda bu kontrolların ilkinin 2, ikincisinin ise 5-6 yaşında olmasında yarar vardır. Şüphe uyandıran bir durum veya aşikar bir problem olduğunda ise yaşa bakılmaksızın hemen bir göz hekimine danışılmalı, tedavi gerektiren bir durum varsa geciktirilmeden tedaviye başlanmalıdır.

Şaşılık
sasilik-cocuklardaHer iki göz ekseninin paralelliğinin bozulmasına şaşılık (strabismus) denir.Sıkça karşılaştığımız sorulardan biride bebeklerde şaşılık olup olmadığıdır. Yalancı şaşılık tanısını ancak tam bir şaşılık muayenesi sonrası bir kayma saptanmama durumunda konulabilir. Yalancı şaşılık nedenleri arasında bebeklerde basık burun kökü, epikantüs , göz bebekleri arasındaki mesafenin dar olması, gözlerin derinde olması, yalancı içe şaşılık nedenidir. Aynı şekilde yalancı dışa şaşılıklarda da göz bebekleri arasındaki mesafenin geniş olması, ekzoftalmus sayılabilir.

Şaşılık, sürekli olabilir veya arada bir görülebilir. Kayan göz hep aynı taraf olabileceği gibi, bazen biri bazen öteki de kayabilir. Ayrıca kayan gözün konumuna göre, yatay yönde içe veya dışa, dikey yönde aşağı veya yukarı, hatta rotasyonal kaymalar olabilir. Kayma bariz olarak görülebileceği gibi bazen ancak iki göz arasındaki ilişki kesildiğinde ortaya çıkan gizli kaymalar şeklinde de olabilir.

Özellikle çocuklarda şaşılığı sadece estetik bir kusur olarak görmek yanlıştır. Sorunun estetik yönü her yaşta giderilebilir olmasına karşın, şaşılığın görme potansiyeline olumsuz etkisi çocukluk çağında ön plandadır. Şaşılıkta tedavi ile dış görünümün düzeltilmesinin yanı sıra nedenleri de araştırılmalıdır. Göz tümörü, beyin kanaması gibi ciddi ihtimalleri göz ardı etmemek gerekir. Gözü kayan çocuklar yaşı küçük veya ileride düzelir düşüncesiyle bekletilmemeli, bir an önce göz doktoruna gösterilmelidir. Çünkü, özellikle çocuklarda şaşılık tedavisinde amaç estetik düzeltmeden önce, iki gözle fonksiyonel görmeyi sağlamaktır. Bunun yolu, bu konuda uzman bir göz doktorunun yakın takibinde erkenden tedaviye başlamaktır. Aksi takdirde gelişebilecek göz tembelliği her iki gözünü kullanmasını engelleyecek, üç boyutlu görme ve derinlik hissini yok ederek muhtemelen ilerideki mesleki ve sosyal yaşantısını ciddi boyutta etkileyecektir.

Şaşılığın ortaya çıkma yaşı, derecesi ve tipine göre farklı tedavi seçenekleri vardır
*.Kırma kusurunun düzeltilmesi yani gözlükle tedavi
*.Göz tembelliğinin tedavisi
*.Gözü hareket ettiren kasları ve her iki gözle aynı anda görme yeteneğini güçlendirmek amacıyla yapılan göz egzersizleri
*.Gözü hareket ettiren kaslara uygulanan botox tedavisi
*.Gözü hareket ettiren kasların kasılma güçlerini değiştirmek amacıyla yapılan şaşılık cerrahisi

Göz tembelliği (Ambliopi)
göz-tembelligiGöz tembelliği, bulunabilen bozuklukların düzeltilmesine rağmen bir gözün diğerinden az görmesidir. Göz tembelliği ancak küçük yaşlarda tespit edilirse tedavi edilebileceğinden, ebeveynlerin bu konuda son derece hassasiyet göstererek, erken yaşlarda çocukların göz muayenesi olmalarını sağlamaları gerekir. Gözde oluşum mekanizması, o gözden kaliteli görüntü alamayan beyindeki hücre gruplarının gelişememesi şeklindedir. Göz tembelliğine sebep olan durumların bir an önce ortadan kaldırılması ve o gözden beslenen beyindeki hücre gruplarının uyarılmaya başlanması gerekir.

Göz tembelliğinin sık görülme nedenleri şunlardır
*. Şaşılık
İki göz ayrı ayrı yönlere bakıyorsa beyne iki ayrı görüntü gider ve çift görme meydana gelir. Organizma bu çok rahatsız edici durumu gidermek için beyinde gözlerden birinden gelen görüntüyü baskılar. Böylece tek gözle görme sağlanırken diğer gözün görüntüsü kullanılmamaya başlanır. Bu arada görüntüsü baskılanan gözde tembellik gelişmeye başlar.
*. Kırma kusurları
Mevcut olan yüksek kırma kusuru nedeni ile bir göz diğerinden çok bulanık görüyorsa, bu göz tembel hale gelir. Görünüşte bariz herhangi bir problem olmadığı için çocuk bu durumu kendi farkedip ifade edebilecek yaşa gelene kadar saptanması zordur.
*. Diğer göz hastalıkları
Bu grupta görme eksenini kapatarak gözün görüntü almasını engelleyen tüm hastalıklar sayılabilir. Bunlar başlıca kornea, iris, lens ve vitreus gibi gözün kırıcı ortamlarının kesiflik veya anormal pozisyonda olmaları ile ilgili hastalıklardır. Bunlar en ağır göz tembelliğine neden olan gruptur. Tedavi için görüntüyü engelleyen asıl problemin çözümü öncelik taşır ve şarttır. Bu engel kaldırılmadığı takdirde göz tembelliğini gidermek de mümkün olamaz. Bu nedenle örneğin bir doğumsal katarakt söz konusu ise bu durumun çocuk doğar doğmaz farkedilip hemen ilk birkaç hafta içinde ameliyatla giderilmesi sonrasında göz tembelliğinin tedavisi etkili olur. Eğer ameliyatta gecikilirse yerleşecek tembelliği sonradan gidermek de zor olacaktır. Yani sebebi ortadan kaldırmak ve göz tembelliğinin tedavisine başlamak için en uygun yaş, en erken yaştır. 10-12 yaşından sonraki tedavilerden ise fayda beklememek gerekir.

Göz tembelliğinin tedavisi
Göz tembelliğinin tedavisi oklüzyon (kapama) tedavisi ile yapılır. Burada prensip iyi gören gözün belli sürelerde kapatılıp çocuğun kullanmadığı tembel gözünü kullanmaya zorlanmasıdır. Genellikle tembelliğin düzeyine göre günlük belli sürelerle uygulanan bu tedavi esnasında çocukla özel olarak ilgilenilmesi gerekir. Burada ailelere çok büyük görev ve sorumluluk düşmektedir. Çocukiyi gören gözü kapatılıp kendi haline bırakıldığında mutlaka bu can sıkıcı durumdan kurtulmak isteyecek, kapalı gözünü açacak veya huysuzluk yapacaktır. Bu nedenle bu kapama süresince oyunlar oynayarak ufak ödüller (ve gerekirse cezalarla) tedaviye özendirerek, yaşı müsaitse boyama kitapları, bilgisayar oyunları gibi el ve göz koordinasyonu isteyen dikkat gerektiren aktivitelerle tedavi yürütülür. Bu uygulamanın çocuğun evinde ve ebeveyn ile baş başa iken, özellikle yaşıtlarından uzakken yapılmasında psikososyal açıdan yarar vardır.

Kapama tedavisi ile istenen hızda gelişme sağlanamadığı veya çocuğun yaşca büyük olması gibi dezavantajlar bulunması halinde kapama tedavisinin etkisini güçlendirebilecek ek bir takım egzersizler ve stimulasyonlara da başvurulabilir. Burada önemli olan, göz tembelliği tedavisinin kısa vadeli olmadığı, yıllarca sürecek uzun bir emek ve uğraş gerektireceğinin asla unutulmamasıdır. Göz tembelliğinin başkaca etkin bir tedavisinin bulunmadığı ve belli bir yaştan sonra telafisinin mümkün olmadığı unutulmadan bu konuda gerekli çaba ve sabır sonuna kadar harcanmalıdır.

Çocuklarda Gözlük Kullanımı
gozluk-kullanimiToplumumuzda gözlük takmak bir kusur gibi algılanır. Çocuklara bunun ayıp bir şey olmadığı bilincini verebilirsek gözlüklerini daha rahat kullanarak hayatta daha başarılı olurlar. Tembel diye nitelediğimiz çocuğumuz belki de gözlerindeki bozukluktan ötürü ders çalışma konsantrasyonu azalıyor, 15 dakikada sıkılıyor, başarısız duruma düşüyor olabilir. Ebeveynlerin çocuk okula başlamadan önce gözünde bir anormal görünüm dikkatlerini çekmese de mutlaka bir göz kontrolu yaptırmaları gerekir.

Doğumsal Kataraktkatarakt-cocuk
Yeni doğan bebeğin gözbebeğinde beyazlık görüldüğünde, hemen doktora başvurulmalıdır. Bu durum, çoğunlukla doğuştan kataraktın belirtisidir; tek gözde veya her iki gözde olabilir ve ameliyatı gerektiren bir durumdur. Yine gözbebeğinde beyazlık veya parlama ile ortaya çıkan ve bebeklerde görülen bir göziçi tümörü de mevcuttur. Bu durum da acil olarak doktora başvurmayı gerektiren önemli bir hastalıktır.

Doğumsal Glokom (Göz Tansiyonu)
glokom-cocukYeni doğanlarda görülen önemli bir hastalık da, doğuştan glokomdur. Bu hastalık başlangıçta bir belirti vermediği halde ilerledikçe bebeğin gözünün irileştiği, büyüdüğü dikkat çeker, ayrıca ışığa bakamama sulanma gibi belirtiler de tabloya eklenir. Tedavi edilmediği takdirde hastalığın ilerleyen dönemlerinde, gözün saydam tabakasının zamanla bulanıklaştığı ve giderek beyazlaştığı görülür. Bu durumda bebek, giderek görmesini kaybedecektir. Hastalık başlangıç döneminde teşhis edildiğinde, yapılacak ameliyatla göz tansiyonu düşecek ve görme kaybı önlenecektir. Fakat doğuştan glokomlu bebeklerde, ameliyattan bir süre sonra göz tansiyonu tekrar yükselebilir ve tekrar ameliyat gerekebilir. Bebeklerde görülen glokom, erişkinlerde görülen glokoma göre daha inatçı bir glokom türü olup bazen birkaç ameliyat bile gerekebilir.

Gözyaşı Kanalı Tıkanıklığı
cocuklarda-gözYeni doğan bebeğin bir veya her iki gözünde sürekli sulanma ve çapaklanma görülürse, göz yaşı kanallarının doğuştan tıkalı olabileceği düşünülerek bir göz doktoruna başvurulmalıdır. Teşhis doğrulanırsa doktor önce göz yaşı kesesine masaj yapılmasını ve bazı göz damlalarının kullanılmasını tavsiye edecek, sulanma ve çapaklanma düzelmediğinde ise narkoz altında göz yaşı kanalının açılmasını önerecektir. Doğuştan göz yaşı kanalı tıkanıklığı, bebek 18 aylık olmadan önce tedavi edilmelidir. Çünkü 18 aylıktan önce basit bir girişimle düzeltilebilen bu problem için ileri yaşlarda ameliyat gerekli olmaktadır.